مقدمه:
يكي از اهداف مهم و مورد توجه در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، تقويت روح بررسي، تتبع و ابتكار در تمام زمينه‌هاي علمي، فني، فرهنگي و اسلامي از طريق تاسيس مراكز تحقيقاتي و تشويق محققان و پژوهشگران است. از سوي ديگر از جمله رسالتهاي مهم در اساسنامه سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران كشف و پرورش استعدادها در زمينه‌هاي علمي و صنعتي، حمايت و پشتيباني از مخترعان، مبتكران و محققان داخلي، استفاده از استعدادهاي بالقوه كشور و انتقال تجربه‌هاي علمي و فني ساير كشورها به داخل كشور مي‌باشد. يكي از راههاي تحقق اهداف فوق برگزاري جشنواره‌هاي علمي و از آن جمله جشنواره بين المللي خوارزمي است، جشنواره بين‌المللي خوارزمي بستري است كه ضمن تكريم مقام والاي انديشمندان و نخبگان عرصه علم و فناوري، زمينه‌هاي تعامل و همكاري علمي بين دانشمندان داخل و خارج را نيز فراهم مي‌سازد. جشنواره بين‌المللي خوارزمي گفتماني است علمي، در راستاي استراتژي گفتگوي تمدنها منبعث از روح همزيستي مسالمت آميز ايراني و فرهنگ اسلام با جوامع بين‌الملل.

تاريخچه جشنواره:
ـ اولين دوره جشنواره سال 1366 با شركت طرح‌هاي داخلي،
ـ سومين دوره جشنواره سال 1368 با شركت طرح‌هاي داخلي و دانش‌آموزي،
ـ پنجمين دوره جشنواره سال 1370 با شركت طرح‌هاي داخلي، دانش‌آموزي و خارجي،
ـ يازدهمين دوره جشنواره سال 1376 با شركت طرح‌هاي داخلي، دانش‌آموزي، خارجي و ايرانيان مقيم خارج،
ـ و از سيزدهمين دوره جشنواره سال 1378 تاكنون با شركت طرح‌هاي داخلي، خارجي و ايرانيان مقيم خارج.

هدف جشنواره:
- ارج نهادن به تلاشهاي پژوهشگران، مخترعان و مبتكران و ايجاد بستر مناسب براي همكاريهاي علمي و تعامل و گفتگو ميان انديشمندان داخلي و خارجي.

سياستها:
ـ شناسايي، جذب و پرورش استعدادها در زمينه‌هاي علمي و صنعتي.
ـ حمايت‌هاي مادي و معنوي از برگزيدگان جشنواره.

اركان جشنواره:
اركان تصميم‌گيري و اجرايي:
ـ رئيس سازمان
ـ هيات رئيسه
ـ دبير جشنواره
ـ مدير امور محققان و نوآوران
ـ كميته اجرايي

كميته اجرايي:
به منظور هماهنگي و حسن اجراي امور جشنواره كميته اي متشكل از واحدهاي مختلف سازمان به شرح زير تشكيل مي‌شود.
ـ دبير جشنواره
ـ مدیر امور محققان و نو آوران
ـ واحد اداری و مالی
ـ واحد روابط بین الملل
ـ واحد روابط عمومی
ـ واحد حراست

اركان علمي:
ـ گروه‌هاي تخصصي
ـ هيات داوران

گروه‌هاي تخصصي:
گروه‌هاي تخصصي به تعداد زمينه‌هاي تخصصي شركت كننده در جشنواره تشكيل مي‌شوند و وظيفه بررسي و ارزشيابي طرحهاي تخصصي را بر عهده دارند.
اعضاي هر يك ازگروه‌هاي تخصصي 8 الي 14 نفر از اعضاي هيات علمي و اساتيد دانشگاهها، مراكز تحقيقاتي و يا متخصصان صاحب نظر مي‌باشند كه به پيشنهاد رئيس گروه تخصصي و با حكم دبير جشنواره منصوب مي‌شوند. حداقل 50 درصد از اعضاي گروه‌هاي تخصصي از اساتيد و دانشمندان مراكز علمي، پژوهشي و صنعتي خارج از سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران مي‌باشند. جلسات گروه با حضور اکثریت اعضا رسميت مي‌يابد و تصميمات با نصف بعلاوه يك كل اعضا معتبر مي‌باشد.

هيات داوران:
هيات داوران بالاترين نهاد علمي و تخصصي جشنواره است و وظيفه آن بررسي علمي، فني و رتبه‌بندي طرح‌ها مي‌باشد. اعضاي هيات داوران با حكم وزير محترم علوم، تحقيقات و فناوري براي هر دوره منصوب مي‌شوند.
اين اعضا عبارتند از:
ـ رئيس سازمان رئيس جلسه
ـ دبير جشنواره نايب رئيس
ـ افراد متخصص و صاحب نظر در رشته‌هاي مختلف علمي با پيشنهاد رئيس سازمان و حكم وزير علوم، تحقيقات و فناوري.
جلسات هيات داوران با حضوراکثریت اعضا رسميت مي‌يابد و تصميمات با راي نصف بعلاوه يك حاضرين مصوب مي‌شود.
تبصره: روساي گروه‌هاي تخصصي در زمان بررسي طرحهاي مربوط با حق راي حضور خواهند داشت.

فرآيند عمليات اجرايي:
دبيرخانه جشنواره بين‌المللي خوارزمي اوايل هر سال از طريق رسانه‌هاي گروهي و وسايل ارتباط جمعي، فراخوان دريافت طرحهاي داخلي و خارجي را اعلام مي‌نمايد. همچنين پوستر و پرسشنامه شركت در جشنواره براي دانشگاهها، مراكز تحقيقاتي و صنعتي خصوصي و دولتي، ارگانها، نهادها و ... ارسال مي‌شود. بدنبال اين فراخوان عمومي كليه مخترعان، پژوهشگران و نوآوران مي‌توانند با تكميل پرسشنامه به‌طور مستقل در جشنواره شركت نموده و يا با معرفي توسط نهادهاي علمي، دانشگاه‌ها و شخصيت‌هاي برجسته علمي داخل و خارج از كشور طرح خود را به‌همراه ضمائم تا پايان مهلت اعلام شده به دبيرخانه جشنواره ارسال دارند. متقاضيان مي‌توانند جهت دريافت پرسشنامه از طريق وب گاه جشنواره به نشاني: khwarizmi.irost.ir و E-mail: khwarizmi_intl@irost.org نيز تماس برقرار نمايند.

زمينه‌هاي تخصصي:
متالورژی و مواد، مکانیک، برق و کامپیوتر، صنایع شیمیایی، صنایع، عمران، هوا فضا، علوم انساني، علوم اجتماعی، علوم پايه، كشاورزي و منابع طبیعی، بيوتكنولوژي و علوم پایه پزشکی، معماری و هنر، فناوری اطلاعات و طرحهای ویژه.

طبقه‌بندي طرحها براساس:


1ـ پژوهش‌هاي بنيادي (Basic Research): عبارت است از پژوهش طراحي شده براي ايجاد درك نويني از اصول و فرايندهاي اساسي و اصلي.
پژوهش‌ بنيادي كه داراي مقالات چاپ شده در نشريات معتبر علمي داخلي و خارجي باشد از امتياز برخوردار خواهد بود

2ـ پژوهش‌هاي كاربردي (Applied Research): عبارت است از پژوهشی كه طراحي مي‌شود براي ايجاد (خلق) فناوري جديد.
پژوهش كاربردي بايد داراي سفارش بوده و نتايج آن قابل اجرا باشد، همچنين از مراجع صلاحيت‌دار نيز داراي تاييديه باشد.

3ـ پژوهش‌هاي توسعه‌اي (R&D):پژوهش‌هايي که منجر به تکميل يا گسترش فرايند يا محصول صنعتی شده و يا به توليد انبوه رسيده باشد. در اين پژوهش‌ها، فعاليت‌ها و تحقيقات قبلی با افزايش کارايي يا فرايند توليد بهينه ارتقا داده می‌شود.

4ـ ابتكار(Innovation): عبارت است از بهره‌برداري موفقيت‌آميز از ايده‌هاي نو.

فرآيند بررسي طرح‌ها:
1- كليــه طرح‌ها، پس از تعيين زمينه، كد گذاري و ثبت در رايانه بــه همراه فرم‌هاي مربوط بـراي رؤساي گروههاي تخصصي ارسال مي‌شوند.
2- طـرح‌ها پس از بـــازبيني اوليــه توسط رئيس گروه تخصصي، براساس گرايش و زمينه‌‌هاي تخصصي هــر گــروه، در اختيــار اعضاي گروه تخصصي قــرار مي‌گيرند.
3- نتــــايج بررسي هر طرح در فرم‌هاي ارزيابي منعكس شده و امتياز نهايي به تاييد نصف بعلاوه يك اعضاي گروه تخصصي مي‌رسد.
4- حداكثر تا پايان مهلت مقرر شده، رؤساي گروههاي تخصصي مي‌بايست نتايج بررسي‌هاي بعمل آمده را به همراه كليه ضمائم و مدارك پس از تكميل فرم‌هاي مربوط به دبيرخانه جشنواره عودت دهند.
5- گـروههاي تخصصي مي‌بايست طرح‌هاي منتخب را به ترتيب امتيازات كسب شده به دبيرخانه جشنــــواره معرفي نمايند.
6- ضروري است در پرونده هر طرح اظهارنظر كتبي دو كارشناس موجود باشد.
تبصره- در صورت بروز اختلاف در ارائه امتيازات، از كارشناس صاحب‌نظر مدعو استفاده مي‌شود.
7- به منظور ارزيابي بهتر و دقيق‌تر، عندالزوم توسط اعضاي گروه تخصصي از طرح‌ها بازديد بعمل خواهد آمد.
8- نتايـــج بررسي و بازديد اعضاي گروه تخصصي براي هر طرح در فرم مربوط منعكس و پس از امضا به همراه ساير ضمائم و مستندات به دبيرخانه ارائه خواهد شد.
9- رؤســــاي گروه‌هاي تخصصي مي‌بايست خلاصة طرح‌هاي منتخب را بر اساس فرم مربوط تهيه و همراه ساير مدارك و مستندات به دبيرخانه جشنواره ارائه نمايند.
10- ريـاست گروهها پس از تشخيص طرحهاي بين رشتـــه‌اي مي‌بايست آنها را به گروههاي تخصصي ذيربط ارجاع داده و نظرات كارشناسي گروه را اخذ نمايند.
11- در صورتيكه مســتندات و اطلاعـــات طـــرحها جهت بررسي و كارشنـاسي ناقـص باشــد گروههــاي تخصصي موظف هستند براي رفع نواقص و كسب اطلاعات بيشتر مستقيما" با طراح مكاتبه نمايند.
12- تـاكيـد مي‌گردد رؤساي گروه‌هاي تخصصي در جلسات جمع بندي نهايـي كـه در آن طــرحهاي منتخـب مشخص مي‌شوند از اعضاي هيات داوران ذيربط نيز دعوت بعمل آورند.
13- بـرنامه زمانبندي برگزاري جلسات هيات داوران پس از برگزاري اولين جلسه هيات داوران و تاييد اعضـا به آنان ابلاغ مي‌گردد.
14- حضور اعضاي هيات داوران در جلسات مطابق برنامه زمانبندي مي‌باشد.

معيارهاي ارزشيابي طرح ها:

معيارهاي ارزيابي پژوهش‌هاي بنيادي:

1ـ نوآوري در پژوهش از نظر موضوع، روش و يا هر دو در ايران و جهان،
2ـ اعتبار نشرياتي كه نتايج پژوهش در آن به چاپ رسيده است،
3ـ تعداد استنادها به طرح و ديگر طرح‌هاي ارايه شده توسط طراح،
4ـ ارزش پژوهش ارايه شده از نظر ارتقاي علمي و آموزشي.

معيارهاي ارزيابي پژوهش‌هاي كاربردي:

1ـ كاربرد نتايج پژوهش در ارتقاي فنّاوري از نظر خوداتكايي كشور در ابعاد صنعتي، پزشكي، كشاورزي، دفاعي، فرهنگي و اجتماعي،
2ـ ارزش اقتصادي و اجتماعي حاصل از اجراي طرح (ايجاد اشتغال، صرفه‌جويي ارزي، افزايش توليد و بهره وري، استفاده از منابع داخلي، صادرات و ....)،
3ـ ارزش فعاليت هاي انجام شده در طرح از نظر ارتقاي علمي، آموزشي و تربيت نيروي انساني متخصص،
4ـ ميزان دقت عمل در ارايه گزارش و كامل بودن مدارك و مستندات علمي و فني،
5ـ ارزش علمي پژوهش از نظر ارايه در مجامع و نشريات معتبر علمي،
6ـ تناسب بودجه و زمان با نتايج حاصل از اجراي طرح.

معيارهاي ارزيابي طرح‌هاي ابتكار و اختراع:

1ـ ميزان نوآوري طرح در ايران و جهان،
2ـ ارزش طرح از نظر علمي و فني،
3ـ ميزان ابتكار در روش ساخت،
4ـ ميزان استفاده از نتايج طرح در ارتقاي فناوري از نظر خوداتكايي كشور در ابعاد صنعتي، پزشكي، كشاورزي، فرهنگي و اجتماعي،
5ـ ارائه گزارش و كامل بودن مدارك و مستندات علمي و فني، نقشه ها و روش ساخت.

حمايت‌هاي مادي و معنوي:

1 ـ اهداي جوايز نقدي (ارزي ـ ريالي) به پژوهشگران، مبتكران و مخترعان برگزيده،
2ـ اهداي تقديرنامه و جوايز توسط رياست محترم جمهوري،
3ـ‌ استفاده از آئين نامه نحوه پذيرش برگزيدگان جشنواره‌ها و مسابقات علمي در دوره‌هاي آموزش عالي،
4ـ فراهم نمودن تسهيلات، امكانات و معرفي جهت دريافت وام به صندوقها،
5 ـ ارائه تسهيلات به برگزيدگان به منظور شركت در نمايشگاههاي داخل و خارج از كشور،
6 ـ‌ فراهم آوردن عضويت آنان در مراكز رشد.

نهاد‌هاي بين المللي حمايت كننده از جشنواره:

1) United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
2) World Intellectual Propetry Organization (WIPO)
3) United Nation Development Programme (UNDP)
4) Organization of Islamic Conference Standing Committee on Scientific & Technological Cooperation (COMSTECH)
5) Commission on Science and Technology for Sustainable Development in the South (COMSATS)
6) Third World Academy For Science (TWAS)
7) Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization (ISESCO)
8) International Federation of Inventors Associations (IFIA)